Czy owies ma gluten? Kiedy płatki owsiane są bezglutenowe

Owies sam w sobie nie zawiera glutenu. Zwykłe płatki owsiane ze sklepu prawie zawsze go jednak mają, bo owies rośnie, jest zbierany, przewożony i mielony razem z pszenicą, żytem i jęczmieniem. Bezglutenowy jest tylko owies uprawiany i przetwarzany osobno, badany na zawartość glutenu i oznaczony na opakowaniu jako bezglutenowy, najlepiej znakiem Przekreślonego Kłosa.

Dlaczego owies zwykle nie jest bezglutenowy

Gluten to białka pszenicy (gliadyna), żyta (sekalina) i jęczmienia (hordeina). Owies ma inne białko, aweninę, która u zdecydowanej większości osób z celiakią nie wywołuje reakcji. Problem nie leży więc w samym ziarnie, tylko w drodze, jaką przebywa od pola do paczki.

Owies w Polsce rośnie w płodozmianie z pszenicą i jęczmieniem. Na tym samym polu rok wcześniej rosło zboże glutenowe, samosiewy wschodzą razem z owsem i trafiają do kombajnu. Potem jest wspólny magazyn, wspólna suszarnia, wspólny młyn. Badania partii zwykłego owsa pokazują zanieczyszczenie od kilkudziesięciu do kilkuset miligramów glutenu na kilogram, a granica dla żywności bezglutenowej to 20 mg/​kg.

Dlatego dietetycy i Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią mówią jedno: osoba z celiakią może jeść owies, ale tylko certyfikowany.

Ciastka owsiane na certyfikowanym owsie

Kiedy płatki owsiane są bezglutenowe

Płatki owsiane są bezglutenowe wtedy, gdy spełnione są trzy warunki naraz:

1. Osobna uprawa. Owies rośnie na polach bez zbóż glutenowych w poprzednich sezonach, a rolnik ma umowę na owies bezglutenowy.
2. Osobny łańcuch. Zbiór, transport, magazyn i przetwórnia są oddzielone od pszenicy, żyta i jęczmienia albo czyszczone według procedury, a każda partia jest badana.
3. Oznaczenie na opakowaniu. Napis „bezglutenowy” wolno umieścić tylko na produkcie z zawartością glutenu do 20 mg/​kg (rozporządzenie UE 828/​2014). Znak Przekreślonego Kłosa oznacza dodatkowo, że producent ma licencję, przechodzi audyty i regularnie bada produkt.

Jeśli na paczce płatków nie ma słowa „bezglutenowe” ani Kłosa, to są zwykłe płatki, nawet jeśli w składzie jest tylko „owies”.

Jak rozpoznać certyfikowany owies

• Szukaj napisu „owies bezglutenowy” lub „certyfikowany owies bezglutenowy” w składzie, nie tylko na froncie. Producenci, którzy używają takiego owsa, piszą to wprost, bo to droższy surowiec.
• Znak Przekreślonego Kłosa z numerem licencji. Numer ma format PL-XXX-YYY. Można go sprawdzić w wykazie Stowarzyszenia na celiakia​.pl. Jeśli jest sam symbol bez numeru, to nie jest znak licencyjny.
• Uwaga na „może zawierać gluten”. Taki dopisek na płatkach owsianych oznacza, że producent nie kontroluje zanieczyszczenia. Dla osoby z celiakią to produkt do odłożenia.
• Owies „naturalnie bezglutenowy” to marketing. Naturalnie bezglutenowe jest ziarno, nie paczka ze sklepu.

Kto może jeść owies, a kto powinien uważać

Większość osób z celiakią toleruje certyfikowany owies i wprowadza go po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym, zwykle po okresie diety bez owsa i przy dobrych wynikach. Niewielka grupa reaguje na aweninę i owies wyklucza w ogóle. Przy nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten i alergii na pszenicę certyfikowany owies zwykle nie jest problemem, ale decyzję podejmuje się indywidualnie. Ten wpis nie zastępuje porady lekarskiej.

Owies w naszych ciastkach

Wszystkie ciastka owsiane New Mountain pieczemy na certyfikowanym owsie bezglutenowym: płatki owsiane i mąka owsiana w składzie mają status bezglutenowy, a każdy produkt ma numer licencji Przekreślonego Kłosa podany na stronie produktu i na opakowaniu. Owies to w nich pierwszy składnik (30 – 43 % pełnego ziarna). Do tego czekolada deserowa, orzechy arachidowe, kokos albo pestki dyni, siemię lniane i sok z cytryny. Bez jajek, bez masła, bez mleka, więc są też wegańskie.

To ważne dla osób, które pytają „czy ciastka owsiane są bezglutenowe”: zwykłe ciastka owsiane nie są, bo powstają na zwykłych płatkach. Nasze są, bo owies jest certyfikowany, a zakład ma licencję.

Najczęstsze pytania

Czy płatki owsiane górskie mają gluten?
Zwykłe płatki górskie są zanieczyszczone glutenem tak samo jak inne płatki owsiane. Bezglutenowe są tylko te oznaczone jako bezglutenowe.

Czy owies bezglutenowy różni się smakiem?
Nie. To ten sam gatunek zboża, różni się uprawą, łańcuchem dostaw i badaniami, nie smakiem.

Ile glutenu może mieć produkt bezglutenowy?
Do 20 mg na kilogram. Produkty „o bardzo niskiej zawartości glutenu” mogą mieć do 100 mg/​kg i nie są zalecane przy celiakii.

Czy dzieci z celiakią mogą jeść owies?
Zwykle tak, certyfikowany i po konsultacji z gastrologiem dziecięcym. Wprowadza się go stopniowo i obserwuje.