Gdzie jest gluten? Lista produktów, w których się go nie spodziewasz

Gluten jest wszędzie tam, gdzie jest pszenica, żyto, jęczmień lub zwykły owies, a to znaczy nie tylko w chlebie, makaronie i ciastkach. Znajdziesz go w wędlinach, sosach, mieszankach przypraw, słonych paluszkach, piwie, niektórych słodyczach, a nawet w lekach i pomadkach. Poniżej lista produktów, w których gluten zaskakuje najczęściej, i cztery nazwy ze składu, po których go poznasz.

Skąd się bierze gluten tam, gdzie nie ma mąki

Producenci dodają gluten albo składniki ze zbóż glutenowych z trzech powodów: żeby zagęścić (skrobia pszenna, mąka w sosie), żeby związać wodę i tłuszcz w produktach mięsnych i roślinnych (białko pszenne, panierka) oraz żeby nadać słodowy smak i kolor (słód jęczmienny w chipsach, płatkach śniadaniowych, piwie). Do tego dochodzi zanieczyszczenie krzyżowe: produkt bez glutenu w składzie powstaje na tej samej linii co produkt z mąką.

Osobna sprawa to produkty, o których zapominamy, że są po prostu z pszenicy. Klasyczne słone paluszki to mąka pszenna, woda, olej i sól. Kupujemy je do zupy, do piwa, dla dzieci na wyjazd i nie kojarzymy ich z chlebem, a to ten sam gluten.

Paluchy bezglutenowe zamiast słonych paluszków

Lista: 25 produktów z ukrytym glutenem

Mięso, ryby, wege

1. Wędliny, parówki, pasztety: białko pszenne, skrobia, panierka w składzie.
2. Mielone i gotowe kotlety, pulpety: bułka tarta.
3. Ryby w panierce, paluszki rybne, krab surimi (skrobia pszenna).
4. Kotlety sojowe, „mięso” roślinne, seitan: seitan to czysty gluten.
5. Konserwy mięsne z sosem.

Sosy, zupy, przyprawy

6. Sos sojowy (większość na pszenicy; bezglutenowy to tamari).
7. Zupy w proszku i kostki rosołowe.
8. Gotowe sosy: sałatkowe, do makaronu, beszamel, sosy pieczeniowe.
9. Musztarda, ketchup, majonez niektórych marek (zagęstniki, ocet słodowy).
10. Mieszanki przypraw, przyprawa do gyrosa, curry w torebce (mąka jako wypełniacz).
11. Ocet słodowy i produkty z nim.

Słone przekąski

12. Słone paluszki i precelki: mąka pszenna.
13. Chipsy o smakach (słód jęczmienny, aromaty na nośniku pszennym); chipsy solone zwykle są bez glutenu, ale nie zawsze.
14. Krakersy, wafle ryżowe z dodatkami, chrupki kukurydziane o smakach.
15. Orzeszki w panierce, mieszanki studenckie z krakersami.

Słodycze i pieczywo „inne”

16. Czekolady z nadzieniem, wafelki, batony z chrupkami.
17. Lody i desery z ciastkiem, brownie, kruszonką.
18. Płatki śniadaniowe kukurydziane z ekstraktem słodu jęczmiennego.
19. Lukrecja, żelki niektórych marek (mąka pszenna jako składnik).
20. Pieczywo chrupkie, pieczywo „ryżowe” z dodatkiem mąki pszennej.

Napoje i reszta

21. Piwo, w tym większość bezalkoholowych (jęczmień).
22. Kawa zbożowa, kawa aromatyzowana, gotowe napoje mleczne z dodatkami.
23. Leki i suplementy: skrobia pszenna jako wypełniacz tabletek (pytaj farmaceutę).
24. Pomadki, pasty do zębów: rzadko, ale możliwe, ważne przy celiakii.
25. Opłatek, hostia: pszenica; są wersje niskoglutenowe.

Cztery nazwy na etykiecie, po których poznasz gluten

W Unii Europejskiej zboża glutenowe muszą być w składzie wyróżnione (pogrubione lub wielkimi literami) jako alergen. Szukaj słów: pszenica (w tym orkisz, durum, kamut, płaskurka), żyto, jęczmień (słód, ekstrakt słodowy), owies bez dopisku „bezglutenowy”. Skrobia pszenna, białko pszenne, hydrolizowane białko pszenne, seitan i bułka tarta to gluten pod inną nazwą. Więcej nazw rozpisaliśmy we wpisie „Na tropie glutenu”.

Dopisek „może zawierać gluten” nie jest obowiązkowy i nie mówi o ilości. Dla osoby z celiakią to sygnał, że producent nie kontroluje zanieczyszczenia.

Co jeść zamiast

Zamiast słonych paluszków z pszenicy: paluchy bezglutenowe z mąki ryżowej, siemienia lnianego lub ziarna konopi, z numerem licencji Przekreślonego Kłosa na opakowaniu. Zamiast sosu sojowego: tamari. Zamiast kostek rosołowych: wywar albo kostki oznaczone jako bezglutenowe. Zamiast chipsów o smakach: chipsy solone z krótkim składem, orzechy, pieczona ciecierzyca. Zamiast piwa: cydr, wino, piwo bezglutenowe (nie „bezalkoholowe”).

Najczęstsze pytania

Czy ziemniaki, ryż i kukurydza mają gluten?
Nie. Gluten jest w pszenicy, życie, jęczmieniu i zanieczyszczonym owsie. Ziemniaki, ryż, kukurydza, gryka, proso i komosa są bez glutenu, ale ich przetwory (płatki, chrupki o smakach, frytki panierowane) mogą go mieć.

Czy gluten jest w jajkach, mleku, serze?
Nie w produktach naturalnych. Może być w serach topionych, jogurtach z dodatkami i napojach mlecznych smakowych.

Jak sprawdzić, czy produkt jest bezpieczny przy celiakii?
Najprościej po znaku Przekreślonego Kłosa z numerem licencji, który sprawdzisz w wykazie na celiakia​.pl. Bez znaku: czytaj skład i szukaj alergenów zbożowych.